{"id":514,"date":"2020-07-19T14:14:51","date_gmt":"2020-07-19T11:14:51","guid":{"rendered":"http:\/\/eminokten.com.tr\/?page_id=514"},"modified":"2020-07-19T14:17:14","modified_gmt":"2020-07-19T11:17:14","slug":"hayvan-haklari-dunyada-ve-turkiyede","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.eminokten.com.tr\/en\/hayvan-haklari-dunyada-ve-turkiyede\/","title":{"rendered":"HAYVAN HAKLARI\u2026 D\u00dcNYADA VE T\u00dcRK\u0130YE\u2019DE\u2026"},"content":{"rendered":"<ol>\n<li>G\u0130R\u0130\u015e<\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">\u0130nsano\u011flu, d\u00fcnya denen ya\u015fam alan\u0131n\u0131 y\u00fczy\u0131llar boyunca, yine bu d\u00fcnyan\u0131n sakinleri olan hayvanlar ile payla\u015fm\u0131\u015f ve onlarla birlikte ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130nsanlar, baz\u0131 hayvanlara besin kayna\u011f\u0131 olarak bakarken; kedi, k\u00f6pek, at, e\u015fek, inek gibi baz\u0131 hayvanlar\u0131 ise hem hayatlar\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131ran yard\u0131mc\u0131lar hem de dostlar\u0131 olarak kabul etmi\u015flerdir. Bu d\u00f6nemde insanlar\u0131n hayvanlarla olan ili\u015fkilerini reg\u00fcle eden herhangi bir kanun bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan, bu ili\u015fkiler daha \u00e7ok vicdani temelli, pratik ihtiya\u00e7lara y\u00f6nelik ve bazen de kayna\u011f\u0131n\u0131 dinden alan yakla\u015f\u0131mlar \u00fczerine kurulmu\u015ftur.<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">\u0130nsanlara dost olan; buna ek olarak bazen y\u00fck ta\u015f\u0131yarak, bazen s\u00fct vererek, bazen binek arac\u0131 olarak, bazen de insanlar\u0131n ya\u015fad\u0131klar\u0131 evleri koruyarak insanlar\u0131n hayat\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131ran; ve hatta bazen sadece insanlara arkada\u015f ve birer yolda\u015f olan hayvanlarla insanlar\u0131n aras\u0131ndaki denge, sanayi devrimi ile ba\u015flayan d\u00f6nemde temelden de\u011fi\u015fmi\u015ftir. \u0130nsanlar\u0131n \u00f6ncelikle baz\u0131 konularda hayvanlara ihtiyac\u0131 kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Motorlu ta\u015f\u0131tlar\u0131n \u00fcretilmesi ile binek hayvan\u0131 ihtiyac\u0131 kalmayan insanlar, buna ek olarak kentle\u015fmenin sonucu k\u0131rsal alanlar\u0131 ve hayvanlar\u0131n\u0131 terk ederek b\u00fcy\u00fck \u015fehirlere ta\u015f\u0131nmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Sanayile\u015fme ile t\u00fcm d\u00fcnyadaki kaynaklar\u0131 t\u00fcketmeye ba\u015flayan insanlar, yery\u00fcz\u00fcnde en ak\u0131ll\u0131 ve \u00fcretici varl\u0131k olduklar\u0131 zann\u0131yla do\u011fay\u0131 s\u00f6m\u00fcrmeye ve ayn\u0131 zamanda kirletmeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">1950 sonras\u0131 d\u00f6nemde, atom bombas\u0131 yaratarak do\u011faya, hayvanlara ve hatta hemcinslerine ne kadar zarar verdiklerini anlayan ak\u0131mlar sonucu do\u011fa, \u00e7evre, hayvan haklar\u0131 yeniden geli\u015fmeye ve bu kavramlar ve ihtiya\u00e7lar belli hukuksal temellere oturtulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu yaz\u0131da, T\u00fcrkiye\u2019de hayvan haklar\u0131n\u0131n durumu de\u011ferlendirilecek olup, hayvan haklar\u0131n\u0131n korunmas\u0131na ili\u015fkin kanun de\u011fi\u015fikli\u011fi tasar\u0131s\u0131 incelenecek ve yer yer yabanc\u0131 devletlerin hukuklar\u0131ndan hayvanlar\u0131n korunmas\u0131na ili\u015fkin d\u00fczenlemeler kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 olarak ortaya konulacakt\u0131r.<\/p>\n<ol>\n<li>HAYVAN HAKLARININ TAR\u0130H\u00c7ES\u0130<\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">\u0130nsanlar\u0131n hayvanlar hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcnceleri uzun y\u0131llar dini inan\u00e7lar\u0131n ve Yunan filozoflar\u0131n\u0131n etkisi alt\u0131nda kalm\u0131\u015ft\u0131r. Her iki g\u00f6r\u00fc\u015fte de hayvan t\u00fcrleri ve insan aras\u0131nda temel bir benzerlik vard\u0131r, o da hayvanlar\u0131n insanlar\u0131n hizmetinde oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesidir (Din\u00e7er ve Mente\u015f, 1994). Hayvan kullan\u0131m\u0131 Eski Roma ve Yunan uygarl\u0131klar\u0131ndan daha \u00f6nce ba\u015flam\u0131\u015f, bundan sonraki \u00e7a\u011flarda da insanlar do\u011fan\u0131n hakimi olduklar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle hayvanlar \u00fczerinde istedikleri uygulamalar\u0131 yapm\u0131\u015flard\u0131r. Aristo, b\u00fct\u00fcn hayvanlar\u0131n insanlar i\u00e7in yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, Kant\u2019ta, hayvanlar\u0131n kendi iradesi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve dolay\u0131s\u0131yla insanlar\u0131n yarar\u0131na \u00e7al\u0131\u015fan varl\u0131klar oldu\u011funu belirtmi\u015ftir (Okur, 2003).<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">Hayvanlar, eski \u00e7a\u011flarda t\u0131p biliminin bir arac\u0131 olarak kesilip deney yap\u0131lmak suretiyle kullan\u0131lm\u0131\u015f ve insan do\u011fas\u0131 hayvanlar\u0131n bedenleri incelenerek anla\u015f\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Milattan \u00f6nce 400\u2019l\u00fc y\u0131llarda yaz\u0131lan Corpus Hippocraticum isimli t\u0131p kitab\u0131nda dahi yer yer hayvanlar\u0131n deneysel ama\u00e7larla kullan\u0131m\u0131na yer verilmektedir. Yakla\u015f\u0131k olarak 18. y\u00fczy\u0131ldan itibaren, hayvanlar \u00fczerinde uygulanan deneysel t\u0131p ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 sonucu elde edilen t\u0131bbi bulgular\u0131n insan\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve ya\u015fam ko\u015fullar\u0131na katk\u0131da bulundu\u011fu fikri giderek artan oranda kabul g\u00f6rmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. T\u0131ptaki geli\u015fmelerin hayvan deneylerinden elde edilen bulgulara ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu fikri bu d\u00f6nemde hakim olmu\u015ftur. (Zutphen, 2001) \u0130\u015fbu sebepten, hayvan haklar\u0131na ili\u015fkin ilk hareketler ve hayvanlar\u0131 koruma giri\u015fimleri, hayvan deneyleri ve buna kar\u015f\u0131tl\u0131k dolay\u0131s\u0131 ile olmu\u015ftur.<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">Deneylerde hayvan kullan\u0131lmas\u0131na kar\u015f\u0131, d\u00fcnyada farkl\u0131 b\u00f6lgelerde kar\u015f\u0131t g\u00f6r\u00fc\u015fler geli\u015fmeye ba\u015flam\u0131\u015f olup, 1875 y\u0131l\u0131nda \u0130ngiltere\u2019de, 1879\u2019da Almanya\u2019da, 1882\u2019de Fransa\u2019da ve 1883 y\u0131l\u0131nda Amerika\u2019da buna ili\u015fkin anti-viviseksiyon dernekleri kurulmu\u015ftur. Bunlardan baz\u0131lar\u0131 laboratuvar ko\u015fullar\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesini isterken, baz\u0131lar\u0131 ise hayvanlar\u0131n komple \u00f6zg\u00fcr b\u0131rak\u0131lmas\u0131n\u0131 istemi\u015ftir (Poyraz, 2000).<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">Bu hareketler, yirminci y\u00fczy\u0131lda da devam etmi\u015f olup, bununla ilgili destek\u00e7iler artt\u0131\u011f\u0131 gibi, ara\u015ft\u0131rmalar da yo\u011funla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin Charles Hume, insanlar\u0131n hayvanlara kar\u015f\u0131 davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 sorgulamak \u00fczere 1925 y\u0131l\u0131nda Londra \u00dcniversitesi\u2019nde Hayvan Haklar\u0131 Derne\u011fi Kurmu\u015ftur. Sonras\u0131nda bu dernek Hayvan Haklar\u0131 \u00dcniversiteler Federasyonu\u2019na d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu bak\u0131mdan insanlar\u0131n hayvanlara yapt\u0131\u011f\u0131 muameleler hem t\u0131bbi hem de ahlaki a\u00e7\u0131dan de\u011ferlendirilmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">Bu sosyal hereketlenmelere paralel olarak, Bat\u0131 \u00fclkelerinde hayvan haklar\u0131na ili\u015fkin yasal d\u00fczenlemeler de geli\u015fmi\u015ftir. Bunlardan \u00f6rnek vermek gerekirse:<\/p>\n<ul>\n<li>1850 y\u0131l\u0131nda Fransa\u2019da kamuya a\u00e7\u0131k yerlerde evcil hayvanlara k\u00f6t\u00fc muamele yasaklanm\u0131\u015f ve bununla ilgili bir kanun yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/li>\n<li>1876 y\u0131l\u0131nda \u0130ngiltere\u2019de Hayvanlara Kabal\u0131k Yasas\u0131 kabul edilerek, hayvan deneyleri ile ilgili d\u00fczenlemeler yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/li>\n<li>1933 y\u0131l\u0131nda Almanya\u2019da bir yasa y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe konularak, ilk kez hayvanlar\u0131n do\u011fal bir varl\u0131k oldu\u011fu kabul edilmi\u015f ve yaln\u0131zca bunun i\u00e7in korunmas\u0131 gerekti\u011fi kabul edilmi\u015ftir.<\/li>\n<li>1966 y\u0131l\u0131nda Amerika\u2019da Hayvan Refah\u0131 Kanunu kabul edilmi\u015f olup, bu kanun da genel olarak hayvanlar\u0131n kobay olarak veya g\u00f6steri hayvan\u0131 olarak kullan\u0131m\u0131na ili\u015fkin d\u00fczenlemeler yapm\u0131\u015ft\u0131r.<\/li>\n<li>1970 y\u0131l\u0131ndan ba\u015flayarak, bu harekete di\u011fer Avrupa \u00fclkeleri de genel olarak kat\u0131larak mevzuatlar\u0131nda hayvanlar\u0131n korunmas\u0131na yer vermi\u015flerdir.<\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">B\u00fct\u00fcn bu geli\u015fmeleri takiben UNESCO taraf\u0131ndan hayvanlar\u0131n maruz kald\u0131klar\u0131 muameleler, \u00f6zellikle do\u011fal hukuk temelinde incelenerek Hayvan Haklar\u0131 Evrensel Bildirgesi alt\u0131nda hayvanlar\u0131n olmazsa olmaz haklar\u0131 s\u0131ralanm\u0131\u015f ve 1978 y\u0131l\u0131nda Fransa\u2019da kabul edilmi\u015ftir. Bunu takiben 1986 ve 1987 y\u0131llar\u0131nda Avrupa Birli\u011fi i\u00e7inde iki adet y\u00f6nerge \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">T\u00fcrkiye bak\u0131m\u0131ndan konuyu ele al\u0131rsak, T\u00fcrkiye \u00f6ncelikle ilk yasal ad\u0131m\u0131n\u0131 Avrupa Birli\u011fi Uyum S\u00fcreci\u2019nde Ev Hayvanlar\u0131n\u0131n Korunmas\u0131na Dair S\u00f6zle\u015fme\u2019yi 2003 y\u0131l\u0131nda onayarak atm\u0131\u015ft\u0131r ve bunu takiben 24 Haziran 2004 y\u0131l\u0131nda Hayvanlar\u0131 Koruma Kanunu kabul edilmi\u015ftir. \u0130\u015fbu s\u00f6zle\u015fme ve kanun, T\u00fcrkiye\u2019deki hayvanseverleri tatmin konusunda yetersiz kalsa da, T\u00fcrkiye\u2019de hayvanlar\u0131n korunmas\u0131na ili\u015fkin ilk ad\u0131m olmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir.<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">III. HAYVAN HAKLARININ D\u0130N\u0130 TEMELLER\u0130<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">Ba\u015flang\u0131\u00e7ta \u00e7oktanr\u0131l\u0131 dinlerin mitolojilerinde ve kutsal metinlerinde sayg\u0131 g\u00f6ren ve tanr\u0131l\u0131\u011fa kadar y\u00fckselen hayvanlar, tek tanr\u0131l\u0131 dinlerle birlikte \u00f6nemlerini yitirerek insan\u0131n denetimi alt\u0131nda ve insan\u0131n yarar\u0131 i\u00e7in ya\u015fayan canl\u0131lara d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015flerdir. Tek tanr\u0131l\u0131 dinlere ait kutsal metinler, insan merkezci bir yakla\u015f\u0131m sergilemeleriyle birlikte, hayvanlara gereken \u00f6nemin verildi\u011fine ili\u015fkin \u00f6nemli bilgileri de i\u00e7ermektedirler. Yahudi ve Hristiyan dinine ait kutsal kitaplardaki metinlerde \u00e7ok say\u0131da hayvan t\u00fcr\u00fcn\u00fcn rol ald\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu hayvan t\u00fcrlerine en zengin olarak Kur\u2019an ve Tevrat\u2019ta; bunlardan sonra ise Zebur\u2019da ve en az \u0130ncil\u2019de rastlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">\u0130srailo\u011fullar\u0131n\u0131n kutsal kitab\u0131 Tevrat\u2019ta hayvanlar hakk\u0131nda genel olarak \u201ccanl\u0131\u201d anlam\u0131na gelen \u201chayyah\u201d kelimesi ve her t\u00fcr hayvan\u0131 ya da yaln\u0131zca y\u00fck hayvan\u0131n\u0131 ifade etmek \u00fczere \u201cbair\u201d, d\u00f6rt ayakl\u0131lar\u0131 belirtmek i\u00e7in ise \u201cbehemah\u201d kelimeleri kullan\u0131lmakta ve toplam 155 kelimeyle 122 hayvan t\u00fcr\u00fcnden s\u00f6z edilmektedir (\u0130slam Ansiklopedisi, 1998). Tevrat\u2019\u0131n birinci kitab\u0131 olan Tekvin\u2019de (1\/20-31) yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131n 5. ve 6. g\u00fcnlerinde hayvanlar\u0131n ve insan\u0131n Tanr\u0131 taraf\u0131ndan nas\u0131l yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 anlat\u0131lmaktad\u0131r: Buna g\u00f6re, deniz ve su hayvanlar\u0131n\u0131n yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131n be\u015finci g\u00fcn\u00fc; kara hayvanlar\u0131, insan ve sebze ile meyve a\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131n da yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131n alt\u0131nc\u0131 g\u00fcn\u00fc yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu b\u00f6l\u00fcmde en \u00f6nemli nokta; Tanr\u0131\u2019n\u0131n insandan yery\u00fcz\u00fcnde hareket eden canl\u0131 her \u015feye h\u00fckmetmesini istemesidir.<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">Tevrat\u2019\u0131n Tekvin (2\/18-20) b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde daha sonra hayvanlar\u0131n ad\u0131n\u0131n \u201cadam\u201d taraf\u0131ndan nas\u0131l konuldu\u011fu \u015f\u00f6yle betimlenmekte ve hayvanlar\u0131n, insanlara yard\u0131mc\u0131 olmas\u0131 i\u00e7in yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenmektedir: \u201c<em>Ve Rab Allah dedi: Adam\u0131n yaln\u0131z olmas\u0131 iyi de\u011fildir; kendisine uygun bir yard\u0131mc\u0131 yapaca\u011f\u0131m. Ve Rab Allah her k\u0131r hayvan\u0131n\u0131 ve g\u00f6klerin her ku\u015funu topraktan yapt\u0131 ve onlara ne ad koyaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek i\u00e7in adama getirdi ve adam her birinin ad\u0131n\u0131 ne koydu ise, canl\u0131 mahl\u00fbkun ad\u0131 o oldu. Ve adam b\u00fct\u00fcn s\u0131\u011f\u0131rlara ve g\u00f6klerin ku\u015flar\u0131na ve her k\u0131r hayvan\u0131na ad koydu; fakat adam i\u00e7in kendisine uygun yard\u0131mc\u0131 bulunmad\u0131<\/em>\u201d. Ayr\u0131ca, Tevrat S\u00fcleyman\u2019\u0131n Meselleri\u2019nde (12\/10) \u201c<em>Salih adam hayvan\u0131n\u0131n can\u0131n\u0131 kay\u0131r\u0131r<\/em>\u201d demekle hayvanlar\u0131n refah\u0131n\u0131n korunmas\u0131n\u0131 \u00f6nemsemektedir.<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">\u0130ncil\u2019e bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, yine hayvanlarla ilgili iyi ifadeler g\u00f6r\u00fclmektedir. Luka \u0130ncil\u2019inde (13\/15) hayvan refah\u0131 y\u00f6n\u00fcnden \u015fu \u00f6rnekler bulunmaktad\u0131r. (i) \u201c<em>Her biriniz Sebt (haftada bir dinlenme ve ibadet g\u00fcn\u00fc) g\u00fcn\u00fc \u00f6k\u00fcz\u00fcn\u00fc ve e\u015fe\u011fini yemlikten \u00e7\u00f6zm\u00fcyor ve su verme\u011fe g\u00f6t\u00fcrm\u00fcyor mu?<\/em>\u201d Buna ek olarak, hayvan sat\u0131\u015f\u0131na kar\u015f\u0131 olarak Yuhanna \u0130ncil\u2019inde (2\/15-16) bir olay anlat\u0131lmaktad\u0131r. Buna g\u00f6re \u201c<em>\u0130sa Kud\u00fcs\u2019e \u00e7\u0131kt\u0131. Mabette s\u0131\u011f\u0131r, koyun ve g\u00fcvercin satanlar ile sarraflar\u0131 oturmakta buldu. \u0130plerden bir kam\u00e7\u0131 yap\u0131p hepsini, koyunlar\u0131, s\u0131\u011f\u0131rlar\u0131 da mabetten kovdu, sarraflar\u0131n paralar\u0131n\u0131 devirdi ve g\u00fcvercin satanlara dedi: Bunlar\u0131 buradan kald\u0131r\u0131n; Babam\u0131n evini bir ticaret evi yapmay\u0131n<\/em>\u201d.<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">\u0130slam dinine gelince; Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Ker\u00eem, hayvanlar\u0131n da insanlar gibi bir \u00fcmmet, bir topluluk oldu\u011funu ifade eder \u201c<em>Yery\u00fcz\u00fcnde y\u00fcr\u00fcyen b\u00fct\u00fcn hayvanlar ve kanatlar\u0131yla u\u00e7an b\u00fct\u00fcn ku\u015flar da ancak sizin gibi birer \u00fcmmettir.<\/em>\u201d. Allah, Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Ker\u00eem\u2019de bir taraftan g\u00f6klerde ve yerde bulunan her \u015feyi insanlar\u0131n emrine verdi\u011fini ve di\u011fer taraftan da yery\u00fcz\u00fcn\u00fc, b\u00fct\u00fcn canl\u0131lar i\u00e7in yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131, d\u00fcnyadaki her canl\u0131n\u0131n onda hakk\u0131n\u0131n bulundu\u011funu s\u00f6ylemektedir. Rahm\u00e2n S\u00fbresi 10. \u00c2yete g\u00f6re Allah \u201c<em>Yeri de b\u00fct\u00fcn mahl\u00fbkat i\u00e7in haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/em>\u201d Di\u011fer taraftan Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Ker\u00eem\u2019in alt\u0131 s\u00fbresi de hayvan ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bunlar: Bakara (s\u0131\u011f\u0131r, inek), En\u2019\u00e2m (evcil hayvanlar), Nahl (bal ar\u0131s\u0131), Neml (kar\u0131nca), Ankeb\u00fbt (\u00f6r\u00fcmcek) ve F\u00eel (fil) s\u00fbreleridir. Bu da Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n, dolay\u0131s\u0131yla \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n hayvanlara verdi\u011fi \u00f6nemin di\u011fer bir g\u00f6stergesidir.<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">Hz. Muhammed\u2019in had\u00eeslerinde de hayvanlar\u0131n korunmas\u0131, g\u00f6zetimi, bak\u0131m\u0131-beslenmesi ve onlara eziyet edilmemesi hususunda \u00e7ok say\u0131da \u00f6rnekler bulunmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, Eb\u00fb Dav\u00fbd ve Tirm\u00eez\u00ee\u2019nin naklettiklerine g\u00f6re, Hz. Muhammed, k\u00f6peklerin \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesine raz\u0131 olmam\u0131\u015f, onlar\u0131n da bir \u00fcmmet olduklar\u0131n\u0131 vurgulam\u0131\u015f, Araplarda \u00e2det olan ku\u015f, tavuk vb. hayvanlar\u0131n hedef olarak kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 da yasaklam\u0131\u015ft\u0131r. Hatt\u00e2 bu i\u015f, at\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00f6\u011frenmek i\u00e7in olsa da buna izin vermemi\u015ftir.<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">M\u00fcslim\u2019in Said b. C\u00fcbeyr\u2019den yap\u0131lan bir rivayet \u015f\u00f6yledir: \u201c\u0130bn \u00d6mer, Kurey\u015f kabilesinden birtak\u0131m gen\u00e7lere rastlad\u0131, (onlar) bir ku\u015fu hedefe koymu\u015flar ve ona at\u0131\u015f yap\u0131yorlard\u0131. Ku\u015fun sahibine de bo\u015fa att\u0131klar\u0131 her ok ba\u015f\u0131na \u00fccret \u00f6d\u00fcyorlard\u0131. \u0130bn \u00d6mer\u2019in geldi\u011fini g\u00f6r\u00fcnce da\u011f\u0131ld\u0131lar. \u0130bn \u00d6mer bu manzaray\u0131 g\u00f6r\u00fcnce \u015f\u00f6yle dedi: \u2018Kim yapt\u0131 bunu? Bunu yapana Allah l\u00e2net etsin! \u015eunu kesin olarak biliniz ki; Allah\u2019\u0131n el\u00e7isi, ruh\/can sahibi bir \u015feyi hedef edinip ona at\u0131\u015f yapana l\u00e2net etmi\u015ftir.\u2019\u201d Bu ba\u011flamda \u0130slam dininde hayvanlar\u0131n hayat haklar\u0131na sayg\u0131 duymamak en b\u00fcy\u00fck g\u00fcnahlardand\u0131r.<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">Hz. Muhammed\u2019in bir hikayesinde de, bir kuyunun ba\u015f\u0131nda sahipsiz olan ve susuz kalm\u0131\u015f bir k\u00f6pe\u011fe yard\u0131m edip onun i\u00e7in kuyudan ayakkab\u0131s\u0131yla su doldurup su \u00e7eken ki\u015finin \u00e7ok b\u00fcy\u00fck sevap i\u015flemi\u015f oldu\u011fu iletilmektedir. Yine \u0130slam dininde hayvanlar\u0131n ate\u015fle da\u011flanmas\u0131, \u00fczerlerine a\u011f\u0131r y\u00fck y\u00fcklenerek \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ba\u015fta olmak \u00fczere hayvanlara ac\u0131 ve \u0131st\u0131rap veren her t\u00fcrl\u00fc davran\u0131\u015f yasaklanm\u0131\u015f ve bunun b\u00fcy\u00fck bir g\u00fcnah oldu\u011fu vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">\u00d6zet olarak, hayvanlar hakk\u0131ndaki h\u00fck\u00fcmlerde kutsal kitaplar\u0131n yakla\u015f\u0131mlar\u0131 yer yer farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6stermekle birlikte, t\u00fcm bu kitaplar hayvan haklar\u0131na ve hayvanlar\u0131n refahlar\u0131na ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmler i\u00e7ermektedir. Baz\u0131 k\u0131s\u0131mlarda insana olan benzerlikleriyle haklar\u0131n\u0131n ve refahlar\u0131n\u0131n korunmas\u0131 istenen hayvanlar, baz\u0131 yerlerde yaln\u0131zca insana yarar sa\u011flayabilecek \u201cbiyolojik robotlar\u201d olarak sunulmaktad\u0131r.<\/p>\n<ol>\n<li>HAYVANLARIN G\u00dcNCEL SORUNU: \u0130NSAN EZ\u0130YET\u0130<\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">T\u00fcrkiye\u2019de son d\u00f6nemde g\u00fcndemde olan g\u00fcncel bir sorun olarak, hayvanlara yap\u0131lan eziyetler \u00f6n plana \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bas\u0131na yans\u0131d\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, sokaktaki hayvanlara yap\u0131lan eziyetler bir\u00e7ok kere kamuoyunun b\u00fcy\u00fck tepkisini \u00e7ekmi\u015f ve eziyet eden ki\u015filerin cezas\u0131z kalmas\u0131 veyahut \u00e7ok az bir ceza ile s\u0131yr\u0131lmas\u0131 insanlar\u0131 vicdanen rahats\u0131z etmi\u015ftir.<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">Hayvan Haklar\u0131 Merkezi\u2019nin 2016 y\u0131l\u0131na ili\u015fkin raporuna g\u00f6re 2016 y\u0131l\u0131nda avc\u0131lar\u0131n katletti\u011fi hayvan say\u0131s\u0131 bilinmemekle birlikte, yap\u0131lan denetim ve kontrollerde avc\u0131lardan 7 bin 796 hayvan ele ge\u00e7irilmi\u015f, \u201cav turizmi\u201d denilen \u015fiddet yanl\u0131s\u0131 aktivite kapsam\u0131nda ise en az 596 yaban hayvan\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Y\u00fck ta\u015f\u0131tma amac\u0131yla s\u00f6m\u00fcr\u00fclen ve s\u00f6m\u00fcr\u00fcl\u00fcrken korkun\u00e7 i\u015fkencelere maruz kalan hayvanlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 rutin \u015fiddet de kamuoyu taraf\u0131ndan bilinmektedir. Sadece Adalar\u2019da 2016 y\u0131l\u0131nda, 1540 at\u0131n ta\u015f\u0131mada kullan\u0131larak i\u015fkenceye maruz kald\u0131\u011f\u0131 bilinmekle beraber, bu hayvanlar\u0131n dinlenme olmaks\u0131z\u0131n \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmalar\u0131 \u00f6zellikle yo\u011fun yaz g\u00fcnlerinde ve hafta sonlar\u0131nda atlar\u0131n art\u0131k dayanamayarak \u00f6lmesine yol a\u00e7maktad\u0131r. Baz\u0131 y\u0131llar \u00f6len at say\u0131s\u0131 500\u2019\u00fc a\u015fmakta ve 700-800 gibi rakamlara ula\u015fmaktad\u0131r. Bu zor \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131nda normalde 20 y\u0131l \u00f6mr\u00fc olan bir at\u0131n \u00f6mr\u00fc 2 y\u0131la d\u00fc\u015fmektedir.<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">Yine Hayvan Haklar\u0131 Merkezi verilerine g\u00f6re T\u00fcrkiye\u2019de 32 hayvanat bah\u00e7esinde toplam 16.000 hayvan do\u011fal ortamlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda hapis hayat\u0131 ya\u015famakta olup bunlar\u0131n 7.500\u2019\u00fc Gaziantep Hayvanat Bah\u00e7esi\u2019nde ya\u015famaktad\u0131r. 8 adet yunus park\u0131nda en az 30 yunus bar\u0131nmaktad\u0131r. Yine T\u00fcrkiye\u2019de bulunan 7 adet dev akvaryumda say\u0131s\u0131z deniz hayvan\u0131 da \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri k\u0131s\u0131tlanm\u0131\u015f halde bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">G\u0131da, Tar\u0131m ve Hayvanc\u0131l\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131, G\u0131da ve Kontrol Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc web sitesi verilerine g\u00f6re 2017 y\u0131l\u0131 itibariyle 1.668 adet pet shop arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile hayvan sat\u0131\u015f\u0131 yap\u0131lmaktad\u0131r. Yine 128 adet kurulu\u015f, deneyler i\u00e7in kullan\u0131lacak hayvan \u00fcretimi yapmaktad\u0131r. 2010 ila 2015 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda deneylerde kullan\u0131lan\/\u00f6ld\u00fcr\u00fclen toplam kay\u0131tl\u0131 hayvan say\u0131s\u0131 bir milyonu a\u015fk\u0131n olup bunlar\u0131n yakla\u015f\u0131k 15.000\u2019ini nereden temin edildi\u011fi belli olmayan kedi ve k\u00f6pekler olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">Yine 2017 senesinde, bas\u0131na ve sosyal medyaya yans\u0131yan ve hayvanlara i\u015fkence yap\u0131lan onlarca vak\u0131a meydana gelmi\u015f olup; bunlardan baz\u0131lar\u0131 faili me\u00e7hul duruma d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Faili bulunanlar\u0131n ise b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011fu para cezas\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak bu cezalar\u0131n ceza hukukunun \u00fc\u00e7 amac\u0131 olan cayd\u0131r\u0131c\u0131 olma, \u0131slah etme ve toplumun vicdan\u0131n\u0131 rahatlatma saiklerine tam olarak hizmet etmedi\u011fi ortadad\u0131r. Keza ceza miktar itibariyle d\u00fc\u015f\u00fck kald\u0131\u011f\u0131ndan cayd\u0131r\u0131c\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, \u0131slah etme sonucu da sa\u011flamaz. Kamuoyunda buna ili\u015fkin tepkilere de bak\u0131l\u0131rsa, verilen cezadan toplumda ya\u015fayan di\u011fer bireylerin de ho\u015fnutsuz oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. \u0130\u015fbu sebepten daha kapsaml\u0131 bir hayvan haklar\u0131 kanun \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na T\u00fcrkiye\u2019nin ihtiyac\u0131 bulunmaktad\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fman\u0131n bundan sonraki k\u0131sm\u0131nda \u00f6nce yurtd\u0131\u015f\u0131ndan hayvan haklar\u0131 d\u00fczenlemeleri, son k\u0131s\u0131mda ise T\u00fcrkiye\u2019deki mevcut mevzuat ve halen tasar\u0131 halinde bulunan Hayvan Haklar\u0131 Kanunu h\u00fck\u00fcmleri incelenecektir.<\/p>\n<ol>\n<li>T\u00dcRK\u0130YE\u2019DE MEVCUT BULUNAN HAYVAN HAKLARI D\u00dcZENLEMELER\u0130 \u0130LE HAYVAN HAKLARI KANUN TASARISININ GET\u0130RD\u0130KLER\u0130<\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">T\u00fcrk hukukunda, hayvanlar do\u011frudan bir hak \u00f6znesi olarak kabul edilmemektedir. Kanun koyucu, ger\u00e7ek ki\u015fi ve t\u00fczel ki\u015fi kavramlar\u0131 ile iki t\u00fcr ki\u015filik \u00f6ng\u00f6rm\u00fc\u015f olup bunlar\u0131n hak ehliyeti oldu\u011funu kabul etmi\u015ftir. Bu bak\u0131mdan, hayvanlar\u0131n ve bitkilerin hak ehliyeti bulunmamaktad\u0131r. Ancak bunun hayvan haklar\u0131 kavram\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131raca\u011f\u0131, hayvanlar\u0131n hak sahibi olamayaca\u011f\u0131na ili\u015fkin g\u00f6r\u00fc\u015f dar kapsaml\u0131 olup yanl\u0131\u015ft\u0131r. Hayvanlara hukukta herhangi bir ki\u015filik atfedilmemi\u015f olmas\u0131, onlar\u0131n hak sahibi olmas\u0131n\u0131 ve korunmas\u0131n\u0131 engellemez. Hayvanlar da insanlar gibi sevince, ac\u0131ya, a\u011fr\u0131- ya, korkuya ve di\u011fer duygulara sahiptirler. Bu bak\u0131mdan \u015fiddete ve i\u015fkenceye davran\u0131\u015flara kar\u015f\u0131 korunmalar\u0131 gerekti\u011fine ili\u015fkin bir temel hakka sahip olduklar\u0131 kabul edilmelidir.<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">Buna ek olarak, art\u0131k hukukun bu y\u00f6nde evrildi\u011fi ve hayvanlara y\u00f6nelik de bir ki\u015fili\u011fin geli\u015ftirilmekte oldu\u011funa dikkat \u00e7ekilmelidir. Avrupa Birli\u011fi \u00fclkelerine, T\u00fcrkiye\u2019nin de i\u00e7inde bulundu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00fclkelerden giri\u015f yapacak olan ev hayvanlar\u0131na y\u00f6nelik yeni bir pasaport uygulamas\u0131 ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu uygulama, 1 Ekim 2004 tarihinden itibaren \u00fcye \u00fclkelere seyahat edecek t\u00fcm evcil hayvanlar i\u00e7in zorunlu olmu\u015ftur. Hayvan\u0131n seyahatinden en az 3 ay \u00f6nce kan \u00f6rne\u011finin Avrupa Birli\u011fi \u00fclkeleri taraf\u0131ndan onayl\u0131 bir laboratuvar taraf\u0131ndan kuduz titre testinden ge\u00e7irilmi\u015f olmas\u0131 gerekmektedir. Test sonucu buradan verilecek ve bu belge, di\u011fer belgelerle birlikte petin seyahati boyunca yan\u0131nda bulundurulacakt\u0131r.<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">Yukar\u0131daki \u00f6rnekten de anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere, hukukta hayvanlara ki\u015filik atfetme uygulamas\u0131n\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 kabul edilebilir. Keza kimlik, pasaport ve benzeri; canl\u0131lar\u0131 di\u011fer canl\u0131lardan ay\u0131rmaya yarayan belgeler bunlar\u0131n birer ki\u015fili\u011fi oldu\u011funun kabul edilmesinde \u00f6nemli bir ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131d\u0131r. Bug\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019de bulunan ve hayvanlar\u0131n haklar\u0131n\u0131 ilgilendiren d\u00fczenlemeler a\u015fa\u011f\u0131da a\u00e7\u0131klanmaktad\u0131r.<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">Anayasal D\u00fczenlemeler<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">Anayasa\u2019n\u0131n 56. maddesi; \u201cHerkes, sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve dengeli bir \u00e7evrede ya\u015fama hakk\u0131na sahiptir\u201d h\u00fckm\u00fcn\u00fc i\u00e7ermektedir. Asl\u0131nda Anayasa\u2019daki bu madde hayvan haklar\u0131na ili\u015fkin do\u011frudan h\u00fck\u00fcm i\u00e7eren bir d\u00fczenleme de\u011fildir. Ancak hayvanlar, do\u011fan\u0131n vazge\u00e7ilmez bir par\u00e7as\u0131d\u0131r ve insan ya\u015fam\u0131n\u0131n sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve dengeli \u015fekilde s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi ancak ve ancak, hayvanlar\u0131n varl\u0131klar\u0131n\u0131n kabul edildi\u011fi ve refah i\u00e7inde ya\u015fam s\u00fcrd\u00fcrd\u00fckleri bir ortamda sa\u011flanabilir.<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">Anayasa\u2019n\u0131n 169. maddesi; \u201cDevlet, ormanlar\u0131n korunmas\u0131 ve sahalar\u0131n geni\u015fletilmesi i\u00e7in gerekli kanunlar\u0131 koyar ve tedbirleri al\u0131r \u2026 Ormanlara zarar verebilecek hi\u00e7bir faaliyet ve eyleme m\u00fcsaade edilemez \u2026 \u201d h\u00fckm\u00fcn\u00fc i\u00e7ermektedir. Buradaki h\u00fck\u00fcm de asl\u0131nda hayvanlara ili\u015fkin do\u011frudan bir d\u00fczenleme i\u00e7ermese de ormanlar\u0131n yaln\u0131zca a\u011fa\u00e7lardan ibaret olmad\u0131\u011f\u0131 a\u011fa\u00e7larla birlikte temiz hava, su, toprak, bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fc ve mikroorganizma ile hayvan topluluklar\u0131n\u0131n birlikte orman\u0131 olu\u015fturdu\u011fu kabul edilmektedir (\u015een, 1994). \u0130\u015fbu sebepten, yorum yoluyla bu maddenin de hayvan haklar\u0131n\u0131 ilgilendirdi\u011fi s\u00f6ylenebilir ve 169. madde uyar\u0131nca devletin hayvanlar\u0131 koruma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">T\u00fcrk Ceza Kanunu ve Di\u011fer Kanunlar<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">Hayvanlar, T\u00fcrk hukukunda genel olarak onlara bir ki\u015filik veya de\u011fer atfedilmesinden \u00e7ok, ekonomik de\u011fer arz etmelerinden \u00f6t\u00fcr\u00fc korunmaktad\u0131r. Bu bak\u0131mdan hayvanlar\u0131n da bir can ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131n\u0131n g\u00f6z ard\u0131 edildi\u011fi ve y\u00fczeysel olarak korundu\u011fu s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">T\u00fcrk Ceza Kanunu\u2019nun 151. maddesi uyar\u0131nca:<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">(1)&nbsp;<em>Ba\u015fkas\u0131n\u0131n ta\u015f\u0131n\u0131r veya ta\u015f\u0131nmaz mal\u0131n\u0131 k\u0131smen veya tamamen y\u0131kan, tahrip eden, yok eden, bozan, kullan\u0131lamaz hale getiren veya kirleten ki\u015fi, ma\u011fdurun \u015fikayeti \u00fczerine, d\u00f6rt aydan \u00fc\u00e7 y\u0131la kadar hapis veya adl\u00ee para cezas\u0131 ile cezaland\u0131r\u0131l\u0131r.<\/em><\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">(2)&nbsp;<em>Hakl\u0131 bir neden olmaks\u0131z\u0131n, sahipli hayvan\u0131 \u00f6ld\u00fcren, i\u015fe yaramayacak hale getiren veya de\u011ferinin azalmas\u0131na neden olan ki\u015fi hakk\u0131nda yukar\u0131daki f\u0131kra h\u00fckm\u00fc uygulan\u0131r.<\/em><\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\"><u>Bu maddenin uygulanabilmesi i\u00e7in;<\/u><\/p>\n<ol>\n<li>a) \u00d6ld\u00fcr\u00fclen\/yaralanan hayvan\u0131n sahipli olmas\u0131 gerekir.<\/li>\n<li>b) Hayvan\u0131n sahibi \u015fikayet\u00e7i olmal\u0131d\u0131r.<\/li>\n<li>c) \u015eikayet yap\u0131l\u0131rken hayvan\u0131n karnesinin fotokopisi de karakol ya da savc\u0131l\u0131\u011fa teslim edilmelidir.<\/li>\n<li>d) Hayvan\u0131n karnesi sahipli oldu\u011funu g\u00f6sterir. \u015eikayet\u00e7i olacak ki\u015fi ile karnede ismi yazan ki\u015finin ayn\u0131 ki\u015fi olmas\u0131 \u015fartt\u0131r.<\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">T\u00fcrk Ceza Kanunu\u2019nun 151. maddesi uyar\u0131nca bu su\u00e7un kan\u0131tland\u0131\u011f\u0131 ve yukar\u0131daki \u015fartlar\u0131n ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi durumda faile 4 aydan 3 y\u0131la kadar hapis veya adli para cezas\u0131 verilir.<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">Yine T\u00fcrk Ceza Kanunu\u2019nun 181. ve 182. maddelerinde; topra\u011fa, suya, havaya \u00e7evreye verilen zararl\u0131 at\u0131k veya art\u0131klar\u0131n hayvanlar\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na zarar vermesi halinde bu at\u0131k veya art\u0131klar\u0131 \u00e7evreye veren ki\u015finin eyleminden dolay\u0131 cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu eylemin kasten i\u015flenmesi halinde 181\/4. maddeye g\u00f6re, taksirle i\u015flenmesi halinde 182\/2. maddeye g\u00f6re ceza verilecektir. Burada kasten i\u015flenen su\u00e7un cezas\u0131 be\u015f y\u0131ldan az olmamak \u00fczere hapis cezas\u0131 ve bin g\u00fcne kadar adl\u00ee para cezas\u0131 olarak \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f olup, taksirle i\u015flenmesi halinde bir y\u0131ldan be\u015f y\u0131la kadar hapis cezas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">T\u00fcrk Ceza Kanunu\u2019nda do\u011frudan hayvanlarla ilgili olmasa da (i) 170. maddede d\u00fczenlenen genel g\u00fcvenli\u011fin kasten tehlikeye sokulmas\u0131 su\u00e7u hayvanlar\u0131 ate\u015fli silahla vurma ve yaralama eylemleri ger\u00e7ekle\u015fti\u011finde, (ii) 225. maddede d\u00fczenlenen hayas\u0131zca hareket etme su\u00e7u hayvanlara y\u00f6nelen cinsel \u015fiddet i\u00e7eren eylemlerde, (iii) 228. maddede d\u00fczenlenen kumar oynatma ve kumara yer sa\u011flama su\u00e7u hayvanlar\u0131n d\u00f6v\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi durumunda ve her hal\u00fckarda (iv) 257. maddede d\u00fczenlenen g\u00f6revi k\u00f6t\u00fcye kullanma su\u00e7u bir kamu g\u00f6revlisinin sahipli bir hayvana zarar vermesi durumunda uygulanabilecek h\u00fck\u00fcmler aras\u0131ndad\u0131r. Buna ek olarak; avc\u0131l\u0131k, bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k, milli parklar ile ilgili mevzuatta da hayvanlar\u0131 koruyan h\u00fck\u00fcmler yer almaktad\u0131r.<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">Yukar\u0131daki h\u00fck\u00fcmler bir arada de\u011ferlendirildi\u011finde, sahipsiz hayvanlar\u0131 koruyan d\u00fczenlemeler, \u00e7o\u011funlukla hayvanlar\u0131n bir hak s\u00fcjesi olarak g\u00f6r\u00fclmesinden dolay\u0131 de\u011fil, ekonomik kayg\u0131larla bu hayvanlar\u0131n neslinin t\u00fckenmesini engellemek i\u00e7in y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe konulmu\u015ftur. Hayvanlara kar\u015f\u0131 \u00f6ld\u00fcrme, yaralama gibi \u015fiddet eylemleri ise genel kanunlarda yaln\u0131zca hayvan sahipli ise yapt\u0131r\u0131ma ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">Hayvanlar\u0131 Koruma Kanunu<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">5199 say\u0131l\u0131 Hayvanlar\u0131 Koruma Kanunu, hayvan\u0131 korumak konusunda \u00e7ok k\u0131s\u0131tl\u0131 bir i\u015fleve sahiptir. Ancak, T\u00fcrkiye\u2019de hayvanlar\u0131n korunmas\u0131na \u00f6zg\u00fclenmi\u015f ilk d\u00fczenleme olmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nem arz etmektedir. Kanunun 1. maddesi uyar\u0131nca \u201c<em>Bu Kanunun amac\u0131; hayvanlar\u0131n rahat ya\u015famlar\u0131n\u0131 ve hayvanlara iyi ve uygun muamele edilmesini temin etmek, hayvanlar\u0131n ac\u0131, \u0131st\u0131rap ve eziyet \u00e7ekmelerine kar\u015f\u0131 en iyi \u015fekilde korunmalar\u0131n\u0131, her t\u00fcrl\u00fc ma\u011fduriyetlerinin \u00f6nlenmesini sa\u011flamakt\u0131r.<\/em>\u201d. 4. maddede yer alan \u00f6nemli ilkelerden baz\u0131lar\u0131 \u015funlard\u0131r:<\/p>\n<ul>\n<li>B\u00fct\u00fcn hayvanlar e\u015fit do\u011far ve ya\u015fama hakk\u0131na sahiptir.<\/li>\n<li>Evcil hayvanlar, t\u00fcr\u00fcne \u00f6zg\u00fc hayat \u015fartlar\u0131 i\u00e7inde ya\u015fama \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne sahiptir. Sahipsiz hayvanlar\u0131n da, sahipli hayvanlar gibi ya\u015famlar\u0131 desteklenmelidir.<\/li>\n<li>Hayvanlar\u0131n korunmas\u0131, g\u00f6zetilmesi, bak\u0131m\u0131 ve k\u00f6t\u00fc muamelelerden uzak tutulmas\u0131 i\u00e7in gerekli \u00f6nlemler al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">Hayvan ticaretine ili\u015fkin olan 10. maddede hayvanlar\u0131 mal olarak kabul eden g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn kanuna da hakim oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Keza bu maddede; hayvanlar\u0131n sat\u0131l\u0131rken sa\u011fl\u0131klar\u0131n\u0131n iyi, bar\u0131nd\u0131r\u0131ld\u0131klar\u0131 yerin temiz ve sa\u011fl\u0131k \u015fartlar\u0131na uygun olmas\u0131 zorunlulu\u011fu d\u00fczenlenmi\u015ftir. Yine 11. maddede&nbsp;\u201c<em>Hayvanlar, do\u011fal kapasitesini veya g\u00fcc\u00fcn\u00fc a\u015facak \u015fekilde veya yaralanmas\u0131na, gereksiz ac\u0131 \u00e7ekmesine, k\u00f6t\u00fc al\u0131\u015fkanl\u0131klara \u00f6zendirilmesine neden olacak y\u00f6ntemlerle e\u011fitilemez.<\/em>\u201d ve \u201c<em>Hayvanlar\u0131 ba\u015fka bir canl\u0131 hayvanla d\u00f6v\u00fc\u015ft\u00fcrmek yasakt\u0131r.<\/em>\u201d&nbsp;h\u00fck\u00fcmleri yer almaktad\u0131r.<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">Buna ek olarak, Hayvanlar\u0131 Koruma Kanunu, hayvanlara davran\u0131\u015flar\u0131 d\u00fczenlerken \u00e7e\u015fitli yasaklar\u0131 da d\u00fczenlemektedir. Buna g\u00f6re a) Hayvanlara kas\u0131tl\u0131 olarak k\u00f6t\u00fc davranmak, ac\u0131mas\u0131z ve zalimce i\u015flem yapmak, d\u00f6vmek, a\u00e7 ve susuz b\u0131rakmak, a\u015f\u0131r\u0131 so\u011fu\u011fa ve s\u0131ca\u011fa maruz b\u0131rakmak, bak\u0131mlar\u0131n\u0131 ihmal etmek, fiziksel ve psikolojik ac\u0131 \u00e7ektirmek, b) Hayvanlar\u0131, g\u00fcc\u00fcn\u00fc a\u015ft\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fclen fiillere zorlamak, c) Hayvan bak\u0131m\u0131 e\u011fitimi almam\u0131\u015f ki\u015filerce ev ve s\u00fcs hayvan\u0131 satmak, d) Hayvanlarla cinsel ili\u015fkide bulunmak, i\u015fkence yapmak gibi fiiller ba\u015fta olmak \u00fczere bir\u00e7ok davran\u0131\u015f yasaklanm\u0131\u015ft\u0131r. Kanun\u2019un 21. maddesine g\u00f6re ise&nbsp;\u201c<em>Bir hayvana \u00e7arpan ve ona zarar veren s\u00fcr\u00fcc\u00fc, onu en yak\u0131n veteriner hekim ya da tedavi \u00fcnitesine g\u00f6t\u00fcrmek veya g\u00f6t\u00fcr\u00fclmesini sa\u011flamak zorundad\u0131r.<\/em>\u201d.<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">Hayvanlar\u0131 Koruma Kanunu genel olarak d\u00fczg\u00fcn standartlarda h\u00fck\u00fcmler i\u00e7ermesine ra\u011fmen, kanunun yapt\u0131r\u0131m maddeleri \u00e7ok zay\u0131f kalmaktad\u0131r. Keza kanun, yapt\u0131r\u0131m olarak yaln\u0131zca idari para cezalar\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rmekte olup herhangi bir \u015fekilde \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ba\u011flay\u0131c\u0131 hapis cezas\u0131 i\u00e7ermemektedir. \u0130\u015fbu husus da kanunun cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k k\u0131sm\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmaktad\u0131r. Mevcut d\u00fczenlemeye g\u00f6re, hayvana i\u015fkence edip \u00f6ld\u00fcrene yaln\u0131zca \u00fc\u00e7 bin T\u00fcrk Liras\u0131, bir hayvan\u0131n neslini yok edecek \u015fekilde bir hayvana yasak davran\u0131\u015flarda bulunana ise on bin T\u00fcrk Liras\u0131 ceza verilmekte ve hatta e\u011fer idari para cezas\u0131 bir ay i\u00e7erisinde \u00f6denirse bundan indirim yap\u0131lmaktad\u0131r. Buna ek olarak, mesele hayvanlar olunca her t\u00fcrl\u00fc idari ve adli s\u00fcre\u00e7 daha da zorla\u015fmakta, konuya uzak ve ya\u015fama de\u011fer verme bilinci geli\u015fmemi\u015f yetkililer mevcut az say\u0131daki h\u00fckm\u00fc de uygulamakta teredd\u00fct etmektedirler. T\u00fcrkiye\u2019de hayvan haklar\u0131n\u0131n uluslararas\u0131 standartlara ula\u015fmas\u0131 i\u00e7in, yurtd\u0131\u015f\u0131nda oldu\u011fu gibi hayvanlara kar\u015f\u0131 yap\u0131lan belli davran\u0131\u015flar, insandaki k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn d\u0131\u015fa vurulmas\u0131 kabul edilip bu fiillere hapis cezas\u0131 verilmelidir.<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">Hayvan Haklar\u0131 Kanunu De\u011fi\u015fiklik Tasar\u0131s\u0131<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">Uzun zamand\u0131r hayvanlara vicdanla yakla\u015fan ki\u015filerin g\u00fcndeminde olan hayvan haklar\u0131 ve hayvanlara kar\u015f\u0131 yaralama, \u00f6ld\u00fcrme, i\u015fkence fiillerine hapis cezas\u0131 verilmesi talebi; 2012 y\u0131l\u0131nda Orman ve Su \u0130\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan haz\u0131rlan\u0131p Bakanlar Kurulu taraf\u0131ndan meclise g\u00f6nderilen bir kanun de\u011fi\u015fikli\u011fi tasar\u0131s\u0131 ile alevlenmi\u015ftir. Keza kanun tasar\u0131s\u0131nda daha \u00e7ok idari h\u00fck\u00fcmler ile hayvanlar\u0131n refah\u0131 artsa dahi bunun denetimi ve yapt\u0131r\u0131m\u0131na ili\u015fkin bir geli\u015fme ya\u015fanmam\u0131\u015f, hayvanlar\u0131n yine pet shoplarda mal olarak al\u0131n\u0131p sat\u0131lmas\u0131na izin verilmi\u015f ve hayvanlara kar\u015f\u0131 \u015fiddete hapis cezas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclmemi\u015ftir.<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">Bundan sonra, 2014 y\u0131l\u0131nda Bal\u0131kesir Milletvekili Nam\u0131k Havut\u00e7a\u2019n\u0131n hayvanlara kar\u015f\u0131 kasten \u00f6ld\u00fcrme, yaralama ve eziyet etme eylemlerine kar\u015f\u0131 hapis cezas\u0131 \u00f6ng\u00f6ren ve bunun i\u00e7in T\u00fcrk Ceza Kanunu\u2019na 184\/A, 184\/B ve 184\/C maddelerinin eklenmesini \u00f6ng\u00f6ren kanun teklifi ile hayvan haklar\u0131 ve bunlara ayk\u0131r\u0131l\u0131klar\u0131n yapt\u0131r\u0131m\u0131 konusu yeniden g\u00fcndeme gelmi\u015ftir. \u0130stanbul Milletvekili G\u00fcrsel Tekin\u2019in 2017 y\u0131l\u0131nda vermi\u015f oldu\u011fu teklife g\u00f6re ise hayvanlar\u0131 kasten \u00f6ld\u00fcrene 2 y\u0131ldan alt\u0131 y\u0131la kadar, yaralayan veya alg\u0131 yetene\u011finin kaybolmas\u0131na kasten yol a\u00e7anlar 6 aydan 2 y\u0131la kadar hapis cezas\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">Son olarak, Milliyet Gazetesi\u2019nden T\u00fcrker Karap\u0131nar\u2019\u0131n ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 torba taslakta T\u00fcrk Ceza Kanunu\u2019nda ve di\u011fer kanunlarda yap\u0131lacak de\u011fi\u015fikliklere ili\u015fkin Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131 Kanunlar Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc taraf\u0131ndan T\u00fcrkiye genelindeki adalet komisyonu ba\u015fkanl\u0131klar\u0131na 4 Ocak 2018 tarihli bir yaz\u0131 ve kanun tasar\u0131s\u0131 g\u00f6nderilmi\u015f olup ilgili tasar\u0131 adalet komisyonlar\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lgili taslak uyar\u0131nca, hayvan haklar\u0131nda yap\u0131lacak de\u011fi\u015fikliklerden sat\u0131r ba\u015flar\u0131 \u015fu \u015fekildedir:<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\"><em>(i) Sahipli veya sahipsiz hayvana ac\u0131mas\u0131z ve zalimce muamelede bulunan veya eziyet eden ya da hakl\u0131 bir neden olmaks\u0131z\u0131n \u00f6ld\u00fcrene 4 aydan 3 y\u0131la kadar hapis cezas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclmekte olup, Birden \u00e7ok hayvana kar\u015f\u0131 bu su\u00e7u i\u015fleyenin cezas\u0131 yar\u0131 oran\u0131nda art\u0131r\u0131larak 6 aydan 4.5 y\u0131la hapis cezas\u0131 olarak uygulanacakt\u0131r.<\/em><\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\"><em>(ii) Nesli yok olma tehlikesi alt\u0131nda olan bir hayvan\u0131 \u00f6ld\u00fcrene 3 y\u0131ldan 7 y\u0131la kadar hapis cezas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclmekte olup. birden \u00e7ok hayvana kar\u015f\u0131 bu su\u00e7u i\u015fleyenin cezas\u0131 yar\u0131 oran\u0131nda art\u0131r\u0131larak 4.5 y\u0131ldan 10.5 y\u0131la kadar hapis cezas\u0131 olarak uygulanacakt\u0131r.<\/em><\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\"><em>(iii)&nbsp;Hayvanlar\u0131 birbirlerine zarar verecek \u015fekilde d\u00f6v\u00fc\u015ft\u00fcrenlere 2 aydan 2 y\u0131la kadar hapis cezas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclmektedir.<\/em><\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\"><em>(iv)&nbsp;Su\u00e7un soru\u015fturmas\u0131 i\u00e7in sahipli hayvanlarda sahibinin yaz\u0131l\u0131 \u015fikayeti, sahipsiz hayvanlar i\u00e7inse Orman ve Su \u0130\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n savc\u0131l\u0131\u011fa yaz\u0131l\u0131 ba\u015fvurusu aranacakt\u0131r.<\/em><\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">Yukar\u0131daki tasar\u0131lar\u0131n hepsinin ortak noktas\u0131, art\u0131k T\u00fcrkiye\u2019de gelinen noktada hayvanlara kar\u015f\u0131 i\u015flenen su\u00e7lara hapis cezas\u0131n\u0131n bir ihtiya\u00e7 olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr. Ceza miktarlar\u0131 farkl\u0131la\u015fsa da, hayvanlar\u0131 kasten \u00f6ld\u00fcren, yaralayan, i\u015fkence eden, d\u00f6v\u00fc\u015ft\u00fcren, zarar verenlere hapis cezas\u0131 uygulanmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n<ol>\n<li>YABANCI DEVLETLERDE HAYVAN HAKLARI D\u00dcZENLEMELER\u0130<\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">Amerika Birle\u015fik Devletleri<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">Amerikan hukuku bak\u0131m\u0131ndan her bir eyaletin kendi ceza kanunlar\u0131 olsa da, t\u00fcm Amerikan eyaletlerinde hayvanlar\u0131 \u00f6ld\u00fcrmek, onlar\u0131 yaralamak veya i\u015fkence yapmak; hapis cezas\u0131n\u0131 gerektiren bir su\u00e7 olarak d\u00fczenlenmi\u015ftir. T\u00fcm eyaletlerde, sokak hayvanlar\u0131 da koruma kapsam\u0131na dahil edilmi\u015ftir. Cezalar\u0131n alt s\u0131n\u0131r\u0131 30 g\u00fcn hapis cezas\u0131 ve para cezas\u0131ndan ba\u015flamaktad\u0131r, ceza \u00fcst limiti ise 5 y\u0131la kadar artmaktad\u0131r. Buna ek olarak, baz\u0131 eyaletlerde, ilk kez i\u015flenmesi halinde bu su\u00e7 biraz daha hafif cezaya tabii iken, 2. veya 3. kez tekrar etmesi halinde ceza katlanmaktad\u0131r. Bu sayede tekerr\u00fcr halinde ceza baz\u0131 eyaletlerde 10 y\u0131l hapis cezas\u0131na kadar y\u00fckselebilmektedir. (<a href=\"http:\/\/www.dopplr.com\/animal-cruely-laws\/\" style=\"transition-property: color, background-color, border-color; transition-duration: 0.2s; transition-timing-function: linear; color: rgb(255, 167, 55);\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">http:\/\/www.dopplr.com\/animal-cruely-laws\/<\/a>)<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">Birle\u015fik Krall\u0131k<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">Amerika Birle\u015fik Devletleri\u2019nde oldu\u011fu gibi, Birle\u015fik Krall\u0131k\u2019da da farkl\u0131 b\u00f6lgelerde cezalar de\u011fi\u015fmekte olup; hayvanlara kar\u015f\u0131 i\u015flenen su\u00e7lar\u0131n hapis cezas\u0131na ba\u011flanm\u0131\u015f oldu\u011fu konusunda istikrar vard\u0131r. Bu su\u00e7larla ilgili olarak \u0130ngiltere ve Galler\u2019de Hayvan Refah\u0131 Kanunu uyar\u0131nca ceza \u00fcst s\u0131n\u0131r\u0131 olarak 6 ay, \u0130sko\u00e7ya\u2019da 1 y\u0131l, Kuzey \u0130rlanda\u2019da ise 5 y\u0131l \u00fcst s\u0131n\u0131r \u00f6ng\u00f6r\u00fclmektedir. Buna ek olarak, toplumsal ara\u015ft\u0131rmalara g\u00f6re Birle\u015fik Krall\u0131k halk\u0131n\u0131n %65\u2019i hayvanlara kar\u015f\u0131 i\u015flenen su\u00e7larda verilen bu cezalar\u0131n az oldu\u011funu ve artmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir. Bu sebepten son d\u00f6nemde verilen hapis cezalar\u0131n\u0131n \u00fcst limitinin 5 y\u0131la y\u00fckseltilmesi g\u00fcndemdedir (<a href=\"http:\/\/www.bdch.org.uk\/files\/Cruelty-Report.pdf\" style=\"transition-property: color, background-color, border-color; transition-duration: 0.2s; transition-timing-function: linear; color: rgb(255, 167, 55);\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">http:\/\/www.bdch.org.uk\/files\/Cruelty-Report.pdf<\/a>).<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">Fransa<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">Frans\u0131z Ceza Kanunu\u2019nun 521\/1 ve 521\/2 maddeleri uyar\u0131nca, hayvanlara kar\u015f\u0131 yap\u0131lan \u00f6ld\u00fcrme, yaralama, i\u015fkence ve eziyet fiillerine ili\u015fkin olarak 30.000 Euro\u2019ya kadar para cezas\u0131 ve iki y\u0131la kadar hapis cezas\u0131 uygulanmaktad\u0131r (<a href=\"http:\/\/legifrance.gouv.fr\/\" style=\"transition-property: color, background-color, border-color; transition-duration: 0.2s; transition-timing-function: linear; color: rgb(255, 167, 55);\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">http:\/\/legifrance.gouv.fr<\/a>).<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">Almanya<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">Almanya\u2019da Hayvanlar\u0131 Koruma Federal Yasas\u0131 uyar\u0131nca, hayvan \u00f6ld\u00fcrme veyahut hayvana uzun bir s\u00fcre ac\u0131 veren veya tekrar eden \u015fekillerde ac\u0131 veren ki\u015filer i\u00e7in \u00fc\u00e7 y\u0131la kadar hapis cezas\u0131 ve para cezas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclmektedir (<a href=\"http:\/\/www.gesetze-im-internet.de\/tierschg\/__17.html\" style=\"transition-property: color, background-color, border-color; transition-duration: 0.2s; transition-timing-function: linear; color: rgb(255, 167, 55);\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">http:\/\/www.gesetze-im-internet.de\/tierschg\/__17.html<\/a>).<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">\u0130talya<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">\u0130talya, hayvanlara kar\u015f\u0131 i\u015flenen su\u00e7lar\u0131n en ciddiye al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 \u00fclkeler aras\u0131nda olup, 189\/2004 numaral\u0131 kanunun 544. maddesi uyar\u0131nca hayvanlara kar\u015f\u0131 i\u015flenen su\u00e7larda \u00fc\u00e7 aydan \u00fc\u00e7 y\u0131la kadar de\u011fi\u015fen hapis cezalar\u0131 ve bununla birlikte 3.000 Euro ile 160.000 Euro aras\u0131nda de\u011fi\u015fen para cezalar\u0131 uygulanmaktad\u0131r. (<a href=\"http:\/\/www.camera.it\/parlam\/leggi\/04189l.htm\" style=\"transition-property: color, background-color, border-color; transition-duration: 0.2s; transition-timing-function: linear; color: rgb(255, 167, 55);\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">http:\/\/www.camera.it\/parlam\/leggi\/04189l.htm<\/a>).<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">Japonya<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">Japonya\u2019da hayvan haklar\u0131n\u0131 d\u00fczenleyen kanun, 1973 y\u0131l\u0131nda kabul edilmi\u015f, 1999 ve 2005 y\u0131llar\u0131nda tadil edilmi\u015f olan Hayvanlar\u0131n Refah\u0131 ve Y\u00f6netimi Kanunudur. Kanuna g\u00f6re hakl\u0131 bir sebep olmaks\u0131z\u0131n, bir hayvan\u0131 \u00f6ld\u00fcrmek, yaralamak, ac\u0131 ve \u0131st\u0131rap vermek su\u00e7 say\u0131lmaktad\u0131r. \u0130crai surette bir hayvana zarar vermek bir y\u0131la kadar hapis cezas\u0131 ile yarg\u0131lanmay\u0131 gerektirirken, ihmali hareketle yani y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerini yerine getirmeyerek veya bunu yok sayarak bir hayvan\u0131n zarar g\u00f6rmesine sebep olan ki\u015filer para cezas\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. (<a href=\"http:\/\/www.cas.go.jp\/jp\/seisaku\/hourei\/data\/AWMA_2.pdf\" style=\"transition-property: color, background-color, border-color; transition-duration: 0.2s; transition-timing-function: linear; color: rgb(255, 167, 55);\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">http:\/\/www.cas.go.jp\/jp\/seisaku\/hourei\/data\/AWMA_2.pdf<\/a>).<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">Hayvan Haklar\u0131nda Zay\u0131f \u00dclkeler: \u00c7in, G\u00fcney Kore, Suudi Arabistan<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">\u00c7in, hayvan haklar\u0131 \u00e7ok zay\u0131f bir durumdad\u0131r, 2009 y\u0131l\u0131nda haz\u0131rlanan bir kanun tasla\u011f\u0131 harici geli\u015fme yoktur. Suudi Arabistan ve G\u00fcney Kore de d\u00fcnyada hayvan haklar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan geri durumdad\u0131r.<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">VII.&nbsp;DE\u011eERLEND\u0130RME VE SONU\u00c7<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">Hayvan haklar\u0131 kavram\u0131, d\u00fcnyada, hayvanlar\u0131n \u00f6zellikle deney hayvanlar\u0131 olarak kullan\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin olarak ve hayvanlar\u0131n ac\u0131lar\u0131na olu\u015fan duyarl\u0131l\u0131k sonucu ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Sonras\u0131nda modern ya\u015famda insanlar, hayvanlar\u0131 i\u015f g\u00fcc\u00fc olarak kullanmay\u0131 b\u0131rakt\u0131klar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde onlara kar\u015f\u0131 sempatileri artm\u0131\u015ft\u0131r. Kedi, k\u00f6pek, ku\u015f gibi evcil hayvanlar da yayg\u0131nla\u015f\u0131nca da insanlarla hayvanlar aras\u0131 duygusal ba\u011f giderek \u00f6nem kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Konuya ahlaki ve vicdani bir noktadan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, e\u011fer bir varl\u0131k insan davran\u0131\u015f\u0131 sonucunda ac\u0131 \u00e7ekebiliyorsa, buna ili\u015fkin olarak insan davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 d\u00fczenleyen kurallar\u0131n olmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r.<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">Yukar\u0131da da anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, dinler ve kutsal kitaplardan ba\u015flayarak, insano\u011flunun hayvanlara nas\u0131l davranmas\u0131 gerekti\u011fi hususu ayd\u0131nlat\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Son gelinen noktada ise, onlar\u0131n da d\u00fcnyada ya\u015fayan sakinlerden say\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, insanlar\u0131n onlara zarar vermeme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde oldu\u011funu s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f olmayacakt\u0131r. Bununla birlikte, yukar\u0131da da g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere, baz\u0131 \u00fclkeler, hayvanlara kar\u015f\u0131 zarar verici hareketlere y\u00fcksek cezalar uygularken, baz\u0131lar\u0131 bu konuda zay\u0131f kalmaktad\u0131r.<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">T\u00fcrkiye\u2019deki mevzuat\u0131n yabanc\u0131 \u00fclkelerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 sonucu; Amerika Birle\u015fik Devletleri, Avrupa Birli\u011fi, Brezilya, Arjantin, Peru, \u015eili gibi G\u00fcney Amerika \u00dclkeleri, Avusturalya, Japonya, Filipinler, Hindistan, Malezya, G\u00fcney Afrika, Tanzanya ve Kenya gibi \u00fclkelerde hayvan haklar\u0131 T\u00fcrkiye\u2019den daha geli\u015fmi\u015f durumda olup; Arap Co\u011frafyas\u0131, Rusya, Orta Asya, \u00c7in ve Afrika\u2019n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir kesimiyle k\u0131yaslan\u0131nca ise T\u00fcrkiye o devletlerden daha geli\u015fmi\u015f durumdad\u0131r.<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">\u00dclkemizin hayvan haklar\u0131 konusunda, geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerle ayn\u0131 d\u00fczeye gelebilmesinin yolu, kanun yapma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan ge\u00e7mektedir. \u015eu a\u015famada, ya\u015fayan bir varl\u0131\u011f\u0131 \u00f6ld\u00fcren insan\u0131n k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc kar\u015f\u0131s\u0131nda yetersiz olacak olsa da, Avrupa ve Amerika\u2019daki d\u00fczenlemelere paralel olarak; hayvanlar\u0131 yaralayan, \u00f6ld\u00fcren veya i\u015fkence edenlere iki ila \u00fc\u00e7 y\u0131l aras\u0131nda hapis cezas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6ren bir d\u00fczenlemeye ihtiya\u00e7 bulunmaktad\u0131r. Tekrar halinde cezan\u0131n artarak ikinci defa ayn\u0131 eylemin i\u015flenmesi halinde be\u015f y\u0131la kadar hapis cezas\u0131 verilmesi uygun olur.<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">Buna ek bir husus olarak, kanunun uygulanabilmesi i\u00e7in soru\u015fturma ve kovu\u015fturma \u015fartlar\u0131n\u0131n iyi d\u00fczenlenmesi gerekmektedir. Burada zarar g\u00f6renin kamu vicdan\u0131 ve toplumu olu\u015fturan insanlar\u0131n her biri oldu\u011fu kabul edilmeli ve herkesin, bu tarz bir eylemi Cumhuriyet Savc\u0131l\u0131\u011f\u0131 veya polise ihbar etmesinin \u00f6n\u00fc a\u00e7\u0131lmal\u0131d\u0131r. Keza, e\u011fer soru\u015fturma \u00f6ncesinde Orman ve Su \u0130\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019ndan bir yaz\u0131 \u015fart olarak istenirse, bu hem devlet b\u00fcrokrasisine ekstra y\u00fck y\u00fckleyecek hem de kanunun uygulamas\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131rarak su\u00e7 i\u015fleyenlerin cezas\u0131z kalmas\u0131na yol a\u00e7acakt\u0131r.<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">Hayvanlara kar\u015f\u0131 i\u015flenen su\u00e7lar\u0131 tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu \u00e7al\u0131\u015fmada son tahlilde T\u00fcrkiye\u2019de mevcut bulunan 5199 say\u0131l\u0131 Hayvanlar\u0131 Koruma Kanunu\u2019nun hayvanlar\u0131 koruma bak\u0131m\u0131ndan etkili ve yeterli bir koruma sa\u011flamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Hayvanlar\u0131 korumak asl\u0131nda kanunlarda veya di\u011fer d\u00fczenlemelerle d\u00fczenlenecek bir husus da de\u011fildir. Normalde ak\u0131l ve vicdan sahibi olan olarak mevcut d\u00fczenlemelerin ve tasar\u0131n\u0131n hayvanlar\u0131 korumak i\u00e7in etkin ve yeterli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade edebiliriz. Ak\u0131l ve vicdan sahibi olan insan\u0131n, d\u00fcnyada tek ba\u015f\u0131na ya\u015famad\u0131\u011f\u0131n\u0131 idrak etmesi, her bir ya\u015fayan canl\u0131 t\u00fcr\u00fcne kar\u015f\u0131 sayg\u0131, sevgi ve \u015fefkat beslemesi; onlara zarar vermeden ve ekolojik dengeyi g\u00f6zeterek do\u011fa ile ahenk i\u00e7inde bir ya\u015fam s\u00fcrmesi en do\u011fru ya\u015fam bi\u00e7imidir.<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">\u0130\u015fte bu bili\u015fsel s\u00fcreci do\u011fru y\u00f6netemeyen insanlar i\u00e7in de, ceza kanunlar\u0131n\u0131n i\u015flemesi ve adaleti tecelli ettirmesi gerekir. Toplumda istenmeyen bir fiile kar\u015f\u0131 konulan yapt\u0131r\u0131m\u0131n hem cayd\u0131r\u0131c\u0131, hem daha \u00f6nce su\u00e7 i\u015flemi\u015f olan ki\u015fiyi \u0131slah edici hem de i\u015flenen su\u00e7 sebebiyle d\u00fczeni bozulan toplumun vicdan\u0131n\u0131 rahatlat\u0131c\u0131 olmas\u0131 gerekmektedir. Bu \u00f6zellikleri ta\u015f\u0131yan bir yapt\u0131r\u0131m mekanizmas\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye\u2019de kanun olarak kabul edilmesi, T\u00fcrkiye\u2019yi ya\u015fam hakk\u0131na t\u00fcm canl\u0131larda sayg\u0131 g\u00f6steren ve de\u011fer veren bir \u00fclke haline getirecektir. Bununla birlikte \u00fclkemizde hayvan haklar\u0131 daha da geli\u015fecektir.<\/p>\n<p style=\"margin-bottom: 20px;\">VIII.&nbsp;KAYNAKLAR<\/p>\n<ol>\n<li>Anonim, \u0130slam Ansiklopedisi (1998), T\u00fcrkiye Diyanet Vakf\u0131 Yay\u0131nlar\u0131, \u0130slam Ara\u015ft\u0131rma Merkezi, \u0130stanbul, Cilt: 17, s. 81-102.<\/li>\n<li>Armutak, A. (2008), Yahudi ve Hristiyan Dini Kutsal Kitaplar\u0131nda Hayvan Haklar\u0131, \u0130stanbul \u00dcniversitesi Veterinerlik Fak\u00fcltesi Dergisi, 34 (1), s. 39-55.<\/li>\n<li>Cumal\u0131o\u011flu E. (2012), Hayvanlar\u0131 Koruma Kanunu Tasar\u0131s\u0131 Hakk\u0131nda, Bilimsel Temyiz Ya\u015far \u00dcniversitesi Hukuk Fak\u00fcltesi Dergisi, Aral\u0131k 2012, s.182-189.<\/li>\n<li>D\u00f6nmez, B. (2014), Hayvanlara Y\u00f6nelik \u0130\u015flenen Su\u00e7lar, Ya\u015far \u00dcniversitesi Hukuk Fak\u00fcltesi Dergisi, Ocak 2014, s. 903-925<\/li>\n<li>Din\u00e7er, F. ve Mente\u015f, A. (1994) Veteriner Hekimli\u011fi ve Hayvan Haktan A\u00e7\u0131s\u0131ndan Etik Kurullar. T\u00fcrkiye Klinikleri T\u0131p Eti\u011fi-Hukuku-Tarihi Dergisi, Cilt 2 Say\u0131 3, s. 148-150.<\/li>\n<li>Erdo\u011fdu, A. (1946), Hayvan \u00d6ld\u00fcrme Su\u00e7u \u00dczerine Bir \u0130nceleme, Ankara Barosu Dergisi, Ankara, Tek Makale, 4\/2.<\/li>\n<li>Ertan, B. (2001), Hayvan Haklar\u0131 ve T\u00fcrkiye, Cevat Geray Arma\u011fan\u0131, M\u00fclkiyeliler Birli\u011fi Yay\u0131nlar\u0131, Say\u0131 25, Ankara<\/li>\n<li>Erta\u015f, \u015e., (2012), \u00c7evre Hukuku ve Hayvan Haklar\u0131 Hukuku, \u0130zmir.<\/li>\n<li>Mente\u015f G\u00fcrler, A. ve Osmana\u011fao\u011flu, \u015e. (2009), T\u00fcrkiye\u2019de Hayvanlar\u0131 Koruma Kanunu\u2019nun Tarihsel Geli\u015fimi, Kafkas \u00dcniversitesi Veterinerlik Fak\u00fcltesi Dergisi, Kars, 15 (3) s. 325-330.<\/li>\n<li>Okur, H. (2003) Hayvan Etik Haklan. Ed. Ali \u00dcnal ve Ark. XXI. Gevher Nesibe T\u0131p G\u00fcnleri, IV. Deneysel ve Klinik Ara\u015ft\u0131rma Kongresi (16-18 May\u0131s 2003) Tebli\u011fler Kitab\u0131 Erciyes \u00dcniversitesiT\u0131p Fak\u00fcltesi. Kayseri. s. 25-32.<\/li>\n<li>Poyraz, O. (2000) Laboratuar Hayvanlar\u0131 Bilimi, Kardelen Ofset, Ankara, s. 11\u00b716.<\/li>\n<li>Sungurbey, \u0130 (1992), Hayvan Haklar\u0131, \u0130stanbul \u00dcniversitesi, Bas\u0131mevi.<\/li>\n<li>\u015een, E (1994), \u00c7evre Ceza Hukuku, \u0130stanbul, Kazanc\u0131 Hukuk Yay\u0131nlar\u0131.<\/li>\n<li>Ya\u015far, A. ve Yerlikaya, H. (2004) D\u00fcnya\u2019da ve T\u00fcrkiye\u2019de Hayvan Haklar\u0131n\u0131n Tarihsel Geli\u015fimi, Veterinerlik Bilimleri Dergisi, 20, 4: 39-46.<\/li>\n<li>Y\u0131lmaz, H. (2006), Hayvan Haklar\u0131na Bak\u0131\u015f, TBB Dergisi, say\u0131 62, 2006, s.212-229.<\/li>\n<li>Zutphen. LF.M. van (2001) Laboratuar Hayvanlan Biriminin Temel \u0130lkeleri. (\u00c7ev. Ed. Tayfun \u0130de, 2003) Medipres. Malatya. s.1-3, 1-12.<\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>G\u0130R\u0130\u015e \u0130nsano\u011flu, d\u00fcnya denen ya\u015fam alan\u0131n\u0131 y\u00fczy\u0131llar boyunca, yine bu d\u00fcnyan\u0131n sakinleri olan hayvanlar ile payla\u015fm\u0131\u015f ve onlarla birlikte ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130nsanlar, baz\u0131 hayvanlara besin kayna\u011f\u0131 olarak bakarken; kedi, k\u00f6pek, at, e\u015fek, inek gibi baz\u0131 hayvanlar\u0131 ise hem hayatlar\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131ran yard\u0131mc\u0131lar hem de dostlar\u0131 olarak kabul&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-514","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.eminokten.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/514","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.eminokten.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.eminokten.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.eminokten.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.eminokten.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=514"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.eminokten.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/514\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.eminokten.com.tr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=514"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}